Wat een aandelenbelegger moet weten

Uitgave: Pensioen Bestuur & Management (PBM) nummer 3 2022

HAN DE JONG, ECONOOM CRYSTAL CLEAR ECONOMICS
Rubriek: Beleggen
Geplaatst op 11-08-2022

Wat een aandelenbelegger moet weten

Pensioenfondsbestuurders hebben de keus uit tal van beleggingscategorieën, elk met hun eigen eigenschappen wat betreft rendement en risico. Aandelenbeleggingen vormen een belangrijke categorie waar nagenoeg alle pensioenfondsen in meerdere of mindere mate in beleggen. Maar wat is een belegging in aandelen precies, hoe werkt de aandelenmarkt, welke partijen zijn er actief en waarom?

Een aandelenbelegger is mede-eigenaar van een bedrijf. De houder van een obligatie die door een bedrijf is uitgegeven is daarentegen schuldeiser. Het deel van het bedrijf dat een aandelenbelegger bezit, hangt af van het aantal aandelen dat men bezit en de totale hoeveelheid aandelen dat uitstaat. De aansprakelijkheid en dus het risico van de aandeelhouder beperkt zich tot de inleg. Mocht het bedrijf failliet gaan dan worden de zaken afgewikkeld en alle schuldeisers volgens bestaande regels voldaan uit de opbrengst van de verkoop van de activa van het bedrijf. De aandeelhouder staat als mede-eigenaar daarbij achter in de rij. Het risico dat een aandeelhouder loopt, is dus groter dan dat van bijvoorbeeld een belegger in obligaties van hetzelfde bedrijf.

Daar staat tegenover dat de aandeelhouder zeggenschap krijgt in het bedrijf – de aandeelhouder mag op aandeelhoudersvergaderingen stemmen – en bovendien meedeelt in de winst van het bedrijf. Daarnaast is het mogelijk dat een aandeel in waarde stijgt wanneer het goed gaat met het bedrijf waardoor de aandeelhouder bij verkoop van de aandelen een koerswinst kan behalen. Het risico is dat er koersverlies optreedt. De enige invloed die de gang van zaken van een bedrijf op de waarde van een obligatie heeft, is dat die kan dalen als gevreesd moet worden dat een bedrijf niet aan de verplichting tot rente en aflossing kan voldoen. Als het goed gaat met het bedrijf leidt dat niet tot een extra beloning voor de obligatiehouder. Aandelen zijn daardoor meer risicovol dan obligaties, maar beloven een hoger rendement.

Aandelen zijn risicodragend vermogen
Voor bedrijven is het geld dat ze ophalen met de uitgifte van aandelen van groot belang. Dat geld staat bedrijven in principe onbeperkt ter beschikking. Aangegane leningen moeten worden terugbetaald. Het aandelenkapitaal is daarnaast ook risicodragend vermogen voor een bedrijf, het geeft het bedrijf solvabiliteit, een buffer bij tegenslagen. Mocht er geen winst worden behaald, dan hoeft het bedrijf ook geen vergoeding te betalen aan de aandeelhouders.

Het is mogelijk om aandelen ‘onderhands’ te kopen, maar de meest gebruikelijke vorm is dat een belegger aandelen koopt op een aandelenbeurs, bijvoorbeeld Euronext Amsterdam, de Amsterdamse aandelenbeurs, of de New York Stock Exchange (NYSE), de grootste aandelenbeurs ter wereld.
Op beurzen kunnen aandelen in grote aantallen bedrijven worden verhandeld, maar beurzen stellen doorgaans indices op waaraan je een soort gemiddelde koersverloop kunt aflezen. De AEX-index, bijvoorbeeld is index van de aandelen van de 25 naar marktkapitalisatie gemeten grootste bedrijven die in Amsterdam zijn genoteerd. De Dow Jones index bestaat uit 30 aandelen en de S&P500 uit ongeveer 500 bedrijven. Een bedrijf hoeft niet Nederlands te zijn om in Amsterdam genoteerd te worden en bedrijven kunnen op meerdere beurzen tegelijkertijd genoteerd zijn.
Naast de indices die de beurzen zelf opstellen zijn er gespecialiseerde ‘index providers’, zoals Morgan Stanley en S&P, die tal van indices samenstellen, vaak met aandelen van diverse beurzen. Dan gaat het soms om aandelen van meerdere landen in één index, zoals de MSCI World of om thematische indices. De prestaties van beleggers worden vaak gemeten ten opzichte van dergelijke indices. In die gevallen vormt een index de ‘benchmark’ voor de belegger, die dan bijvoorbeeld zo nauwgezet mogelijk gerepliceerd moet worden of juist verslagen dient te worden.

Vraag en aanbod
Beleggers leggen koop- of verkooporders in. Gespecialiseerde bedrijven, ‘market makers’ onderhouden een markt in aandelen, dat wil zeggen dat ze bied- en laatprijzen afgeven waartegen beleggers aandelen kunnen verkopen, respectievelijk kopen. Zo komt de prijs van een aandeel tot stand door de werking van vraag en aanbod. Doordat het aantal marktparticipanten zeer groot is, is het niet of nauwelijks mogelijk voor een individuele partij de markt naar de eigen hand te zetten.
Vroeger vond de handel en de prijsvorming fysiek, ‘op de handelsvloer’ plaats. Diverse financiële partijen waren op die vloeren vertegenwoordigd en in een ogenschijnlijk chaotische situatie werden transacties tot stand gebracht. In het Engels heet een dergelijke handelsvorm ‘open outcry’, een toepasselijke naam want er werd af en toe behoorlijk geschreeuwd en gebaard. Tegenwoordig vindt de handel en dus de prijsvorming hoofdzakelijk elektronisch plaats.

Het voordeel van handelen op een beurs boven onderhands handelen, is dat beurzen strikte spelregels hanteren. Bedrijven die aandelen op een beurs willen uitgeven, doen dat door een IPO, een ‘Initial Public Offering’. Dat is niet een eenvoudig proces. Om aandelen te kunnen uitgeven via een beurs moet een bedrijf een prospectus opstellen dat aan tal van eisen moet voldoen. Gedetailleerde financiële informatie en een goede beschrijving van de strategie van een bedrijf vormen cruciale elementen. Juristen en accountants spelen daar een grote rol bij. Om een IPO goed te laten verlopen, huren bedrijven de diensten in van een of meerdere financiële instellingen die als ‘underwriters’ fungeren. In overleg met het uitgevende bedrijf bepalen de underwriters de prijs en zij committeren zich om een minimaal aantal aandelen te kopen. De underwriter heeft er zodoende alle belang bij dat de stukken worden verkocht en speelt dan ook een belangrijke rol in het verkoopproces. De beloning die een underwriter ontvangt, is doorgaans hoog, maar dit werk vergt een grote mate van expertise en de underwriter loopt ook behoorlijke risico’s in geval een IPO flopt.

Ook wanneer de aandelen van een bedrijf eenmaal aan een beurs zijn genoteerd, dient dat bedrijf de regels van de beurs te eerbiedigen. Die regels gaan bijvoorbeeld over het tegelijkertijd aan alle beleggers verschaffen van koersgevoelige informatie, rapportage eisen, eisen ten aanzien van de boekhouding etc. zodat alle beleggers gelijktijdig over alle relevante informatie kunnen beschikken.

Diverse spelers, elk met eigen profiel
Op de aandelenbeurs zijn tal van beleggers actief die allemaal hun eigen motieven, overtuigingen en verwachtingen hebben. Pensioenfondsen en verzekeringsmaatschappijen beschikken over aanzienlijke aandelenportefeuilles. Doorgaans is hun beleggingshorizon lang. Voor hen zijn aandelen een aantrekkelijke beleggingscategorie omdat de verwachte rendementen hoger zijn dan bijvoorbeeld op bankdeposito’s of obligaties, terwijl de risico’s kunnen worden gemitigeerd door aandelenbeleggingen met andere beleggingen te combineren in de beleggingsportefeuille. Beleggingsfondsen stellen particulieren maar ook professionele beleggers in staat op een efficiënte manier een aandelenportefeuille aan te houden met de nodige diversificatie.

De term hedge fund omvat een veelheid van professionele beleggers met zeer uiteenlopende beleggingsfilosofieën. Wat zij gemeenschappelijk hebben is dat ze heel gespecialiseerd zijn, vaak ook heel actief zijn en erop uit zijn een meer aantrekkelijke verhouding te realiseren tussen rendement en risico dan elders in markt beschikbaar is.
Ook banken zijn actief op de aandelenmarkt. Soms zijn ze market makers en soms handelen ze voor eigen rekening. Na de financiële crisis van 2008/2009 is die laatste activiteit bij banken over het algemeen sterk teruggedrongen of zelfs geheel verdwenen, mede onder druk van de bancaire toezichthouders.

Het profiel van particuliere beleggers verschilt enorm van de ene of de andere belegger. Zij zijn doorgaans minder ‘sophisticated’ dan professionele beleggers en hun portefeuilles zijn daardoor vaak minder goed gespreid dan die van institutionele beleggers. Soms wordt er lacherig gedaan over particulieren. Die zouden hun emoties te veel laten meespelen, waardoor ze vaak op het dieptepunt van de markt hun stukken verkopen en juist op heel hoge niveaus kopen. In de coronapandemie zijn vooral in de VS veel mensen voor het eerst gaan beleggen. Niet zelden bleek dat grote groepen particulieren samen hedge funds soms toch de stuipen op het lijf kunnen jagen en zelfs aanzienlijke winsten kunnen behalen ten koste van professionele beleggers. Beleggersplatformen waar particulieren heel goedkoop kunnen handelen en die ook particulieren van een grote hoeveelheid informatie voorzien speelden daarbij een faciliterende rol.

Conclusie
De belangrijkste boodschap is deze. Wie belegt in aandelen, doet mee aan het ontwikkelen van het productieve vermogen van een land. Dat impliceert zeker risico’s, maar de aandeelhouder deelt ook mee in de resultaten. Door aandelen te kopen en verkopen via een beurs verzekert de belegger zich van de beschermende werking die van de beursregels uitgaan, waarop in de meeste landen ook nog eens door een overheidsinstelling wordt toegezien. De prijsvorming geschiedt zo objectief mogelijk en wordt bepaald door vraag en aanbod.