Een duidelijk verhaal

Uitgave: Pensioen Bestuur & Management (PBM) nummer 1 2020

ELLEN VAN AMERSFOORT, PENSIOENFONDS PME CORPORATE COMMUNICATIE EN BRAM VAN ELS, ZELFSTANDIG COMMUNICATIESTRATEEG, COPYWRITER EN ASSOCIATE PARTNER COMMUNICATIEBUREAU VECHTLUST Rubriek: Communicatie
Geplaatst op 04-02-2020
Een duidelijk verhaal Bij het ter perse gaan van dit nummer dreigden miljoenen Nederlanders een verlaging van hun pensioen voor hun kiezen te krijgen. Na jarenlang bevroren pensioenen en bij sommige pensioenfondsen eerdere verlagingen, zou dat opnieuw een lelijke deuk betekenen in het vertrouwen dat deelnemers in hun fonds hebben. Goede communicatie poetst dat niet weg, maar een eerlijk verhaal kan wel onnodige extra schade voorkomen.

Van de lang gekoesterde mythe dat niets in het leven zeker is, behalve je pensioen, zijn de meeste werknemers en gepensioneerden in Nederland inmiddels wel genezen. Maar de breed levende onvrede die het doorprikken van deze mythe heeft gebracht, is nog allerminst weggeëbd. De dreigende pensioenverlaging stuwt die onvrede zelfs naar een nieuw hoogtepunt. Opnieuw heerst er het gevoel van gebroken beloftes. Eerst was er decennialang het geloof in de belofte van een waardevast pensioen, deze zomer was er de belofte van een pensioenakkoord dat verlagingen zou kunnen voorkomen.

Pensioenfondsen zijn de afgelopen tientallen jaren te positief geweest over toekomstige resultaten. Ze hebben van sociale partners opdrachten aanvaard, die naar nu blijkt niet zijn waar te maken. Het huidige doemscenario werd lange tijd onwaarschijnlijk genoeg geacht om niet te lang stil te staan bij de onzekerheden die horen bij pensioen. Dat is de laatste jaren veranderd. Maar ons collectieve geheugen, waarin pensioen een rotsvast recht was, laat zich maar langzaam herprogrammeren. En dus is er onbegrip en boosheid.

Wegstrepen
Hoe breng je te midden van het sentiment van wantrouwen en boosheid de boodschap dat de pensioenen omlaag moeten? Allereerst door zoveel als mogelijk in de huid te kruipen van de ontvanger van die boodschap. Aan welke informatie heeft hij behoefte? Welke onzekerheid knaagt er bij hem en hoe is die te verzachten? Wie vanuit dat perspectief vertrekt, kan alvast beginnen met het wegstrepen van onnodige ballast in de communicatie. Beleidsdekkingsgraad, actuele dekkingsgraad, herstelplan, minimaal vereist eigen vermogen en de rentestand? Het zal deelnemers, een enkele zonderling daargelaten, worst wezen. En terecht. Ze betalen ons om die factoren te bewaken, niet om hen daarmee lastig te vallen.

Dilemma
Bevrijd van ballast en jargon, kunnen we gaan werken aan een duidelijk en eerlijk verhaal. En daar doemt direct een dilemma op. Want wat ís het eerlijke verhaal rondom de dreigende pensioenverlaging? Heeft de huidige generatie gepensioneerden te weinig betaald voor de extra jaren die ze leven? Hebben we als pensioensector simpelweg, vol goede bedoelingen, te veel beloofd? Hebben we te verwachtingsvol gehoopt op de terugkeer van wat we dachten dat normale economische omstandigheden waren? Hebben we te lang vastgehouden aan spelregels die vooral aansloten op voorbije tijden? De complexiteit maakt het ons niet makkelijk het verhaal te vertellen. Over de uitkomst van de voorbije jaren kunnen we wél eenvoudig helder zijn. Er is onvoldoende geld in kas voor de huidige en toekomstige pensioenen, en daarom moeten die pensioenen omlaag. Die boodschap is niet leuk, maar wel te begrijpen. We moeten ons daarbij niet verschuilen achter de huidige regelgeving. Deelnemers verwachten van ons dat we verantwoordelijkheid némen, niet afschuiven.

Duidelijkheid
Waar deelnemers behoefte aan hebben, is allereerst duidelijkheid. Ze weten inmiddels, ook via de media, dat een pensioenverlaging steeds onafwendbaarder is geworden. Maar wat betekent dat voor hun persoonlijke situatie? Vooral voor (bijna) gepensioneerden is dit natuurlijk een prangende vraag. Een verlagingspercentage zegt ze weinig, veel liever horen ze concrete bedragen. Dat die in een vroeg stadium nog niet op de cent nauwkeurig kunnen zijn, doet er dan niet zo veel toe.

Spreiden?
Pensioenfondsen mogen een verlaging spreiden over maximaal 10 jaren. Dat zorgt ervoor dat bij een (forse) verlaging gepensioneerden niet te zeer in één keer geraakt worden. Voor het vertrouwen is 10 jaar achter elkaar met een slechte boodschap komen echter funest. Een kortere spreidingsperiode kan dit effect verzachten. Maar spreiden kan hoe dan ook voor verwarring zorgen. Deelnemers kunnen de hoop krijgen dat een onvoorwaardelijke verlaging op enig moment toch nog ongedaan kan worden gemaakt. Wat goed bedoeld is, kan zo in de praktijk aan het doel voorbijgaan.

Zichtbare strijd
Een veelgehoord geluid onder deelnemers is dat ze het idee hebben dat pensioenfondsen in de discussie over de dreigende verlaging te weinig opkomen voor hun belangen. Ze hebben het idee dat er te weinig strijd wordt geleverd. Bestuurders zijn in hun ogen te weinig zichtbaar. Wanneer bestuurders wél het podium pakken, wordt dat gewaardeerd. In zaaltjes in het land, in de media, of via een webinar. We zien dat bestuurders die het gesprek aangaan opvallend goede rapportcijfers krijgen van hun publiek.

Juristen op de achterbank
Het klinkt wellicht als een open deur, maar voor goede communicatie is het nodig dat communicatiemensen in de lead zijn. Dat is in de pensioensector lang niet overal vanzelfsprekend. Onze tip: vergeet complianceafdelingen en juristen zo lang als mogelijk is. Zet ze op de achterbank, en laat ze pas meekijken bij het eindresultaat. Met één duidelijke vraag: gaan we hier de gevangenis voor in of niet? Luidt het antwoord ontkennend, dan blijft de boodschap onveranderd.