Review ‘Grote Verwachtingen’ van Geert Mak

Uitgave: Pensioen Bestuur & Management (PBM) nummer 3 2020

ALFRED KOOL, MCC VAKREDACTEUR PBM Rubriek: Internationaal
Geplaatst op 13-08-2020
Review ‘Grote Verwachtingen’ van Geert Mak Begin van dit jaar las ik ‘Grote Verwachtingen’ van Geert Mak, het vervolg op ‘In Europa’. In dit magistrale boek nam Mak ons mee door de twintigste eeuw, een tijdvak waarin onze huidige samenleving werd gevormd. Hij beschreef de vorige veelbewogen eeuw op de drempel van de nieuwe 21ste eeuw. Een eeuw met twee wereldoorlogen en een diepe crisis, met verschuivende machtsverhoudingen en vervagende grenzen. Een logisch moment dat hem in staat stelde om met enige afstand terug te blikken, om geschiedenis te beschrijven.

‘Grote verwachtingen’ begint in 1999 en beschouwt de eerste twee decennia van de eenentwintigste eeuw. Geert Mak schetst treffend en herkenbaar de sfeer en stemming tijdens de eeuwwisseling. De optimistische en feestelijke start, de introductie van de euro, maar ook de ontwrichtende 9/11-aanslagen direct aan het begin van de nieuwe eeuw en de ingrijpende wereldwijde gevolgen daarvan. Tot op de dag van vandaag. Deze genuanceerde duiding van de afgelopen twee decennia maakt het ook voor de pensioensector een waardevol boek om economisch-financiële ontwikkelingen in perspectief te kunnen plaatsen.

Twintig jaar na 1999 vraagt Mak zich af waar het vertrouwen in de toekomst van de Europeanen is gebleven. Meer dan toen is Europa ‘zoekend, verdeeld en verzwakt.’ Mak is zich bewust van de beperkingen van zijn werk. “Ik zou dolgraag meekijken over de schouder van de slimme geschiedenisstudent die in 2069, na een halve eeuw, over onze tijd een scriptie mag maken”, zegt hij er zelf over. Toch waagt Mak zich alvast aan een eerste aanzet. In Grote verwachtingen passeren de belangrijkste gebeurtenissen van de afgelopen twee decennia de revue. Hij behandelt de toestand in Oost-Europa en Rusland, de bankencrisis, de spanning tussen Noord- en Zuid-Europa, de eurocrisis, de ontwikkelingen in de Verenigde Staten en niet te vergeten de voortdurende vluchtelingencrisis. En natuurlijk de Brexit en het presidentschap van Donald Trump. Ook staat hij uitgebreid stil bij de klimaatcrisis, het populisme en het militaire conflict in Oekraïne. Inderdaad: om depressief van te worden. Inmiddels worstelt de wereld met de gevolgen van de ontwrichtende coronacrisis en lijken deze uitdagende ontwikkelingen ineens ver weg. Maar daarvan had Geert Mak nog geen weet toen dit boek uitkwam.

Dit vervolg op In Europa geeft een prachtig overzicht van de afgelopen twintig jaar. Mak behandelt de gebeurtenissen chronologisch en brengt die gebeurtenissen op indringende wijze tot leven door steeds in een apart hoofdstuk een directbetrokkene aan het woord te laten. Dit heeft als het ware een ‘romantiserend’ effect, waardoor het toch wat zwaardere geschiedenisboek wat wordt verlicht. Het is wel jammer dat je tijdens het lezen van dit boek over de tijd die achter ons ligt vooral veel herkent en niet radicaal anders over die periode gaat denken of nieuwe verbanden ontdekt. We zitten er als lezer eigenlijk nog middenin. Geert Mak geeft zelf toe waar dat aan ligt: ‘Geschiedschrijving heeft afstand nodig. Het verstrijken van tijd is immers nog altijd de beste manier om een overzicht te scheppen.’ Eigenlijk zou het boek dus in 2069, of liever nog eind deze eeuw herschreven moeten worden. Pas dan kunnen we beoordelen of er werkelijk sprake was van bekoelde euforie.