Blockchain is samenwerken en delen

Uitgave: Pensioen Bestuur & Management (PBM) nummer 4 2019

HIDDE TERPOORTEN, BLOCKCHAIN LEAD APG Rubriek: Nieuwe ontwikkelingen
Geplaatst op 24-10-2019
Blockchain is samenwerken en delen ‘Creëer een pensioencontract dat 10 euro per jaar administratie kost en in 10 regels uitlegbaar is.’ Dat was eind 2015 de uitdaging van de innovatie afdeling APG Groeifabriek. Het uitleggen van een nieuw pensioencontract in 10 zinnen is vanwege de complexe pensioenwetgeving in Nederland onbegonnen werk. De echte uitdaging was dan ook de 10 euro administratiekosten per deelnemer. Een significante verlaging ten opzichte van de huidige gemiddelde administratiekosten voor pensioenfondsen.

De opties voor extreme kostenverlagingen in de huidige systemen en processen, net als het importeren van internationale oplossingen, werden al snel overboord gegooid. De opties tot significante kostenreductie zijn hierbij beperkt. De oplossingsrichting voor deze uitdaging leek een zogeheten ‘greenfield approach’, waarbij administratieprocessen en -systemen volledig opnieuw worden ontworpen. Hierbij werd blockchain geïdentificeerd als een technologie die in deze aanpak verder onderzocht moest worden. Blockchain heeft een aantal interessante eigenschappen.

Kracht van decentralisatie
De kracht van blockchaintechnologie, of Distributed Ledger Technology (DLT), is decentralisatie. Dit betekent dat er niet meer één partij verantwoordelijk is voor het bijhouden van transacties, data of informatie, maar dat dit door meerdere partijen binnen hetzelfde systeem gebeurt. Transacties worden voorzien van een digitale vingerafdruk en zijn naderhand niet meer aan te passen waardoor er een ‘audit trail’ van alle transacties in een netwerk ontstaat. Die digitale handtekeningen kunnen ook weer worden gebruikt voor het toewijzen van lees-, schrijf- of ‘aanpas’-rechten voor bepaalde (soorten) data of transacties. Hiermee wordt het, beter dan met huidige technologie zoals databases, mogelijk om een gemeenschappelijke waarheid te creëren. Vervolgens kunnen processen worden ingericht die de traditionele (data)silo’s overstijgen, zodat deze efficiënter kunnen worden ingericht doordat niet meer iedere partij zijn eigen processen in stand hoeft te houden. In tegenstelling tot publieke blockchaintoepassingen, zoals bitcoin waar iedereen kan meedoen, zijn er in de afgelopen jaren verschillende ‘Enterprise’ toepassingen en platforms ontwikkeld. Deze toepassingen komen tegemoet aan met name de strenge eisen op het gebied van informatiebeveiliging en privacy die van toepassing zijn bij het maken en gebruiken van bedrijfssoftware.

Voor lange tijd veilig
In 2016 startte de APG Groeifabriek met de eerste ‘pension blockchain proof of concept’ vanuit de gedachte dat voor het voeren van een pensioenadministratie ook data vanuit verschillende bronnen (bijvoorbeeld Basisregistratie Personen en werkgevers) nodig zijn en voor lange tijd veilig moeten worden vastgelegd. Hierbij ontdekten we dat het ‘DNA van een pensioenadministratie’ veel weg heeft van de datastructuur in DLT, omdat:
1. De data voor een lange tijd veilig moet worden opgeslagen.
2. De historie van data en volgorde van transacties aantoonbaar moet zijn.
3. Transparant moet zijn hoe bepaalde resultaten (zoals pensioenaanspraken) tot stand komen.

Met een prototype werd aangetoond dat DLT deze voordelen inderdaad biedt en dat het mogelijk is om een werkende pensioenadministratie te realiseren die ook complexe processen tussen verschillende partijen kan faciliteren. In het prototype is bijvoorbeeld pensioenverevening bij scheiding geïmplementeerd waarbij data van verschillende bronnen over verschillende periodes worden gecombineerd om de pensioenrechten van ex-partners te berekenen. Desondanks was de ‘pensioenblockchain’-oplossing niet geschikt om realistische aantallen gebruikers te verwerken. Bij slechts zes deelnemers ging het systeem al kapot. De conclusie was dat de technologie voldoende interessante eigenschappen heeft om ook in het pensioendomein van toegevoegde waarde te kunnen zijn, maar op dit moment nog in de kinderschoenen staat. Het is nog niet geschikt om een volledige pensioenadministratie in de volle omvang en complexiteit bij te houden.

Lagere kosten
Fast forward naar 2019. Inmiddels is de blockchainhype voorbij en morgen nog niet klaar. Blockchain is nog een jonge technologie en er moeten nog veel stappen gezet worden voordat we kunnen beginnen met een volledig op blockchain gebaseerde pensioenadministratie. Wat we wel weten is dat het sterke punt van DLT het faciliteren van organisatie overstijgende processen is, waarbij gebruik wordt gemaakt van tussen partijen gedeelde gegevens. Om die reden is gestart met een programma om aan de hand van pensioenwaardeoverdrachten te laten zien dat een gedeelde infrastructuur toegevoegde waarde levert voor zowel pensioenfondsen, -uitvoerders als -deelnemers. Bij waardeoverdrachten vindt er namelijk, per definitie, interactie plaats tussen deelnemer en fonds(en), waarbij de deelnemer een keuze kan maken voor waardeoverdracht van zijn of haar pensioen. Door het samen met de sector aangaan van de uitdaging om dit proces te verbeteren kan iedere deelnemende partij de deelnemer beter bedienen. Dit uit zich in een versnelling van het huidige proces, waarbij we het proces terugbrengen van een doorlooptijd van maanden naar één dag. Tevens kunnen we de deelnemer beter informeren. We hopen dat meer deelnemers een succesvolle waardeoverdracht kunnen uitvoeren met lagere kosten per waardeoverdracht.

Gemeenschappelijk platform
Voor het realiseren van het platform voor pensioenwaardeoverdrachten is gekozen voor een combinatie van bewezen technologie (zoals databases en cloudsoftware) in combinatie met DLT. Hierbij vormt DLT slechts een deel van de totaaloplossing en wordt het specifiek ingezet voor waar het ook waarde toevoegt.
1. Privacybestendige gegevensuitwisseling tussen pensioenuitvoerders en deelnemers. De deelnemer beschikt over de juiste gegevens en kan zo een afgewogen keuze te maken. Informatie wordt alleen gedeeld tussen de partijen die hier recht op hebben en voor de tijdsperiode dat hier recht op is.
2. Uitgebrachte en geaccepteerde offertes voor waardeoverdracht en transacties worden traceerbaar en inzichtelijk voor alle betrokken partijen.

Het voordeel van een gemeenschappelijk platform voor waardeoverdrachten is dat de deelnemer altijd een actueel overzicht heeft van de opties die hij of zij heeft bij een waardeoverdracht. Voor de pensioenuitvoerders betekent dit dat procescontroles automatisch worden uitgevoerd en dat enkel vooraf gevalideerde gegevens worden ontvangen die direct in de administratie kunnen worden verwerkt. Er is geen sprake van concurrentie tussen pensioenpartijen in deze oplossing, omdat het proces en de kaders voor waardeoverdrachten wettelijk zijn vastgelegd. Het is een eerste toepassing van nieuwe technologie. Het belang van de deelnemer staat voorop en is door onafhankelijke partijen (TNO, Pels Rijcken & Drooglever Fortuijn) getoetst zodat de voorgestelde oplossing voldoet aan alle wettelijke en technische vereisten.

Conclusie
Met deze oplossing als eerste testcase, zijn er mogelijk meer processen die onderzocht kunnen worden. Mogelijk wordt hiervoor dezelfde technologie gebruikt, maar dit zal altijd afhangen van het soort bedrijfsproces dat verbeterd kan worden. In onze ogen leent de technologie zich het beste voor processen waarbij er wordt samengewerkt tussen meerdere partijen, waar met vertrouwelijke gegevens wordt gewerkt en waarbij er baten ontstaan door het gezamenlijk uitvoeren van dit proces. De technologie ontwikkelt zich erg snel en we hebben nog een hoop vragen te beantwoorden. Door samen te werken willen we gezamenlijk ontdekken hoe deze technologie van waarde kan zijn voor partijen in de pensioensector en natuurlijk voor het pensioenresultaat en de gebruikservaring van de deelnemer.