Gevolgen fintech voor de pensioensector

Uitgave: Pensioen Bestuur & Management (PBM) nummer 4 2018

JEROEN VAN DER PUT, BESTUURDER EN ADVISEUR BIJ PENSIOENFONDSEN BELEGGINGEN EN RISICOMANAGEMENT EN LID COMMISSIE RISICOMANAGEMENT PENSIOENFEDERATIE Rubriek: Nieuwe ontwikkelingen
Geplaatst op 12-12-2018
Gevolgen fintech voor de pensioensector Fintech is een ontwikkeling die de financiële sector komende tijd verder zal gaan veranderen. Technische ontwikkelingen en veranderingen kennen we al langer maar de snelheid en de impact wordt steeds groter. Grote technologische ontwikkelingen zijn niet nieuw. Er zijn vorige eeuw al grote efficiëntieslagen gemaakt in productieprocessen zoals in de auto-industrie. Waardeketens zijn in stukken gehakt. Bedrijven richten zich op waar ze echt goed in zijn en besteden de rest uit.

Een partij als BMW bijvoorbeeld focust op zaken als marketing, ontwerp en assemblage en stuurt verder een leger aan van 13.000 leveranciers in 70 verschillende landen. Ook in de financiële sector is al veel veranderd. De tijd dat we naar bankkantoren gingen ligt al ver achter ons. We kunnen vrijwel alles digitaal vinden en doen. Dit heeft een groot effect op ons handelen. Winkelen op internet is gemeengoed geworden, net zoals snelle en goede service. En dat 24/7. De opkomst van diensten als Spotify en Netflix is razendsnel gegaan en stellen mensen nog meer in staat om zelf te bepalen wat ze wanneer kijken en luisteren. Van de jeugd die nog het journaal kijkt doet het merendeel dat na 10 uur ’s avonds. Hiermee verandert ook de verwachting ten aanzien van de dienstverlening. Ook die van pensioenfondsen.

De Pensioenfederatie probeert de bewustwording en de discussie aan te zwengelen en waar mogelijk samenwerking in de pensioensector op fintech-gebied te stimuleren. Het helpt als de sector weet wat hij wil en wat nodig is als er mogelijk nieuwe wetgeving ontwikkeld wordt als reactie op fintech-ontwikkelingen.

Waar gaan we veranderingen zien?
Fintech is een samentrekking van financial en technology. Technologie levert steeds meer mogelijkheden om de financiële dienstverlening efficiënter en effectiever te maken. De belangrijkste ontwikkelingen worden gedreven door blockchain, robotisering en artificial intelligence.

[kader]
Blockchain
APG en PGGM ontwikkelen pensioenadministratie in blockchain. Na een succesvolle proef in 2017 wordt nu de administratie van het personeelsfonds van APG in blockchain gezet. De verwachting is dat de transparantie, flexibiliteit en de beheersing sterk stijgt tegen flink lagere kosten.
[einde kader]


De blockchain is de technologie die o.a. de Bitcoin mogelijk maakt. Blockchain zorgt ervoor dat uitwisseling van informatie met de buitenwereld geautomatiseerd en gevalideerd kan plaatsvinden. De processen zijn beter stuurbaar door het gebruik van smart contracts (‘als dit, dan dat’). Het niveau van beheersing stijgt en de kosten dalen. Robotisering en artificial intelligence zorgen dat alle relevante kennis 1-op-1 beschikbaar komt voor een individuele deelnemer en dat ook nagenoeg 24/7. Er is al veel praktijkervaring mee en verdere experimenten zijn veelbelovend.

[kader]
Robotisering en artificial intelligence
Robots worden steeds meer ingezet bij het beantwoorden van vragen van deelnemers. De ontwikkeling gaat erg snel. Chatbots bestaan al geruime tijd en worden steeds beter. Er zijn ook robots die al interactief gesprekken kunnen doen en vragen beantwoorden. Hierbij kan de robot passende gezichtsuitdrukkingen laten zien en de emoties van klanten analyseren zoals het herkennen van blijdschap en irritatie en daarop inspelen. De website kandoor.nl is een mooi werkend voorbeeld van het werken van chatbots.
[einde kader]


Deelnemers adopteren technologische ontwikkelingen volop. De behoefte om de relevante pensioeninformatie in hun eigen omgeving te integreren zal mogelijk toenemen om zo een goed financieel overzicht en planning te kunnen maken. Wellicht dat daardoor de ‘mijn-omgeving’ van pensioenfondsen met eigen planners minder relevant worden en wordt deze functie overgenomen door gespecialiseerde financiële apps en partijen.

De wereld verandert sterk
Aan de kant van vermogensbeheer hebben we de opkomst van de crypto-currencies gezien die door de nieuwe technieken mogelijk zijn geworden. Dit zijn echter geen categorieën die de portefeuilles van pensioenfondsen een ander aanzicht zullen gaan geven. Dat geldt ook voor transactieprocessen waar wel verdere efficiëntie bereikt zal worden, al blijkt uit DNB-onderzoek van 7/6/2018 dat de blockchaintechnologie vooralsnog niet aan de zeer hoge eisen van een financiële marktinfrastructuur kan voldoen.

Belangrijker is dat de wereld sterk verandert. Techniek landt sneller in de routine van de maatschappij. Veel sectoren en bedrijven zullen geraakt worden in hun businessmodel. De winner takes it all en the loosers are out. De opgang en neergang van bedrijven zal sneller gaan dan ooit. Waarschijnlijk neemt volatiliteit toe en biedt het meer kansen voor actief beleggen. Voor deelnemers worden de beleggingskeuzes steeds transparanter. Ze zullen beter kunnen zien waarin belegd wordt en zich meer gaan roeren in duurzaamheidsthema’s. Van jongeren onder 35 jaar vindt 75% duurzaamheid erg belangrijk. Bij ouderen is dat met goed 60% ook hoog. Dit biedt uiteraard goede kansen om deelnemers meer bij hun pensioen te betrekken.

De regelgeving zal er niet minder om worden. Compliance budgetten zijn afgelopen jaren flink toegenomen. RegTech (Regulatory Technology) helpt om op een meer geautomatiseerde en kostenefficiënte manier te kunnen voldoen aan rapportage-eisen vanuit compliance en regelgeving.

Gevolgen voor pensioensector
De vraag is wat dit voor pensioenvoerders en hun uitvoerders betekent. Op welke manier worden zij door deze ontwikkelingen geraakt?
De vraag is of uitvoerders een one-stop-shop voor fondsen blijven. Verzakelijking neemt toe en het is lastig om op alle onderwerpen de beste propositie te bieden. De druk op het businessmodel zal toenemen. Focus en specialisatie lijkt een logisch vervolg. Ligt dat op een regie- en integratorrol van activiteiten die bij verschillende leveranciers zijn belegd zoals bij een bedrijf als BMW, of is het verstandig om te specialiseren in bijvoorbeeld de administratie?

Voor pensioenfondsbestuurders wordt het belangrijker – en complexer – om over het geheel van de keten de beste uitvoerders te selecteren tegen de beste prijs. Dit vereist van besturen meer dan momenteel om in control te kunnen blijven. De regiefunctie over de keten zal intensiever worden. Hiervoor is een diep uitgewerkte strategie en bijpassende architectuur nodig.

Ook het businessmodel van pensioenfondsen lijkt kwetsbaar. Wat wordt de rol van fondsen in een snel veranderende wereld? Waar ligt de toegevoegde waarde? Zullen ze door de techniek en maatschappelijke ontwikkelingen overbodig worden of zijn ze juist een vertrouwde partij die dichtbij staat en een goede pensioenoplossing blijft bieden? De bewustwording van deze ontwikkeling en de voorbereiding hierop kunnen niet op zich laten wachten. Het verwachtingspatroon van hun deelnemers en werkgevers verandert snel. Deze ontwikkelingen verdienen een prominente plek op de bestuurstafel.