Vrij automatisch kiezen

Uitgave: Pensioen Bestuur & Management (PBM) nummer 2 2021

JEANNETTE CAPEL, Toezicht Beleid De Nederlandsche Bank
Rubriek: Risicomanagement
Geplaatst op 06-04-2021

Vrij automatisch kiezen

Weet u echt wat u wilt? Misschien een impertinente vraag, maar sta mij het volgende gedachtenexperiment toe. Stelt u zich een keuzeprobleem voor dat u complex vindt maar waarvan de uitkomsten (financieel) wel erg belangrijk voor u zijn. Noem dat keuzeprobleem even ‘X’. Ik vraag u nu “Wilt u vrij zijn in de keuzes rond X’?’. Dikke kans dat u ‘ja’ zegt. Nu vraag ik ‘Wilt u dat X automatisch voor u geregeld wordt?’ Klinkt dit dan ook niet als een aantrekkelijke propositie? Zes jaar geleden had PBM een artikel ‘Wat wil de pensioendeelnemer nu echt?’ De conclusie was dat dit vaak gissen blijft. Het hangt sterk af van de vraagstelling.

Pensioendeelnemers vinden pensioen belangrijk maar ingewikkeld. Zij willen daarom het gevoel van vrijheid maar het gemak van automatisme.
In het nieuwe pensioenstelsel worden de preferenties van deelnemers belangrijker. Hun risicohouding wordt bepalend en deelnemers mogen bij pensionering kiezen voor een bedrag ineens. In het WvP+-contract valt er soms nog wat te kiezen, bijvoorbeeld het beleggingsprofiel. Bij dat bedrag ineens speelt nog een probleem: het is volgens Netsparonderzoek vooral populair onder mensen die al te weinig voor hun pensioen spaarden. Ook de AFM deed onderzoek naar verschillende vormen van keuzevrijheid in pensioenen. In 2018 concludeerde zo’n onderzoek dat: ‘Er geen verband lijkt tussen wat financieel verstandig zou zijn en de keuze die mensen maken’. En een ander AFM-onderzoek uit 2019: ‘Keuzevrijheid bij pensioen is belangrijk maar gaat niet vanzelf goed’.
Wat moeten we hiermee? Alles, zo blijkt ook uit Netsparonderzoek! Als pensioenfondsen de verschillende typen deelnemers en hun financiële positie goed in kaart hebben, is bekend wat deelnemers zouden moeten willen. Met een goed ingerichte keuze-infrastructuur kunnen deelnemers vervolgens actief en ethisch verleid worden tot die juiste keuzes. Daarvoor moet goed nagedacht worden over de vraagstelling en een slimme frame eromheen, die bijvoorbeeld de risico’s van een foute keuze belicht of verhaalt over de goede keuzes van vergelijkbare deelnemers (‘peers’).
Ook de vormgeving van de keuze-opties is belangrijk, bijvoorbeeld omdat een reeds aangekruiste default of het middelste antwoord van een range bijna altijd een populair antwoord is. Wel een klus maar het kan veel opleveren: zich vrij voelende deelnemers die vrij automatisch goed kiezen.