Rating van pensioenregelingen

Uitgave: Pensioen Bestuur & Management (PBM) nummer 1 2018

Michaël Deinema, onderzoeker TPRA en Adriaan Braat, directeur TPRA Rubriek: Toezicht
Geplaatst op 09-02-2018
Rating van pensioenregelingen The Pension Rating Agency is het eerste ratingbureau van Nederland dat pensioen beoordeelt. Afgelopen zomer werd de officiële rating van de kwaliteit van de regelingen van Nederlandse pensioenfondsen gelanceerd, waarmee het beoordelen van pensioen is begonnen. Vrijwel iedere markt kent een beoordelingssysteem. Of het nu witgoed, films, boeken, vakanties, restaurants of financiële producten zijn, allemaal worden ze beoordeeld. Pensioen vormt daarop een uitzondering. Er was geen rating, nu wel.

md

De beoordeling van pensioen wordt gezien als complex, als onmogelijk om een genuanceerd oordeel over te vellen. Terwijl juist die complexiteit vraagt om een helder en eenvoudig oordeel in de vorm van een rating. Ratings laten namelijk het bos zien tussen de bomen en maken van een verzameling componenten één geheel. Eerdere initiatieven zijn gesneuveld. Hoofdzakelijk gebeurde dat doordat met ieders wensen, behoeften en inzichten rekening werd gehouden. Wij zijn begonnen vanuit een andere invalshoek: de rating moét er komen. Daarna hebben we op het grensvlak van nuance en helderheid gewerkt aan het optimale model.

Meer dan 50 componenten
De rating van de kwaliteit van de regeling moest voldoen aan een aantal eisen. Uiteindelijk moest het oordeel gevat kunnen worden in een beperkte puntenschaal, van maximaal vijf TPRA-diamanten. De belangrijkste vormen van pensioen in de regeling moesten een plek krijgen en er moest rekening gehouden worden met het feit dat sommige regelingen beter uitpakken voor werknemers met een laag salaris en andere regelingen juist gunstig zijn voor werknemers met een hoog salaris.

Het model bestaat deels uit berekeningen en deels uit een eenvoudig oordeel over het wel of niet aanwezig zijn van een bepaald component. Het ouderdomspensioen wordt bijvoorbeeld beoordeeld door te kijken naar het opbouwpercentage, de franchise en het maximum pensioengevend salaris. Met behulp van een modelpopulatie is uitgerekend hoeveel rechten er worden opgebouwd in de regeling.

De voor ouderdomspensioen opgebouwde rechten tellen het zwaarste mee in de rating en kosten veruit het meeste om te financieren. Maar een echt goede pensioenregeling bestaat uit veel meer dan hoge aanspraken op ouderdomspensioen. De kostenverhoudingen tussen verschillende componenten zijn daarbij zeker niet allesbepalend. Wij vinden dat een regeling van hoge kwaliteit uitgebreide voorzieningen moet hebben voor partners, wezen en arbeidsongeschikten. Als het noodlot een deelnemer treft zijn die van onschatbare waarde. Dekkingen voor ANW-hiaten en WIA-hiaten kan de rating daarom opstuwen, een partnerpensioen op risicobasis trekt de rating omlaag.

Ons model beloont zekerheid voor de deelnemer én flexibiliteit. Omdat de opbouw bij CDC-regelingen makkelijker verlaagd kan worden, hebben wij die lager gewaardeerd dan gewone middelloonregelingen. Gerealiseerde indexaties zorgen voor een hogere score, kortingen voor een lagere. Dat geeft een doorkijk naar de betrouwbaarheid van de gemaakte beloftes in de regeling. Tot slot wordt de rating deels bepaald door de flexibiliseringsopties en vrijwillige aanvullingen die deelnemers de mogelijkheid geven om het pensioen af te stemmen op de eigen behoefte en situatie.

Resultaten
Wij hebben aan 198 beoordeelde actieve regelingen een rating toegekend. Dat ging via een normaalverdeling. Er zijn dus minder regelingen die de allerhoogste en allerlaagste rating hebben ontvangen dan regelingen met de meest gemiddelde rating.

Het onderzoek naar de regelingen heeft al allerlei inzichten opgeleverd. De jaarlijkse opbouw is bij de ruimste regeling maar liefst vijf keer zo hoog als bij de soberste. Voor sommige inkomensklassen is dat verschil zelfs nog hoger. Dat zijn de echte extremen, maar doorgaans geldt al dat één volle TPRA-diamant extra gelijk staat aan 10% meer jaarlijkse aanspraken, ongeveer hetzelfde als 5 jaar aan volledige indexatie.

Opbouwpercentages onder de 1%, franchises die variëren van 0 tot 20.000 euro en salarismaxima van 50.000 kwamen wij tegen. Een verdere greep: een aanzienlijke meerderheid regelt het nabestaandenpensioen op opbouwbasis, de vervroegings- en uitstelmogelijkheden variëren sterk en een minderheid van de regelingen dicht de ANW- en WIA-hiaten. Overigens dekken sommige ondernemingen die hiaten af buiten de pensioenregeling om. Dat is niet meegenomen in de rating.

Niet alleen de verschillen tussen sectoren vallen op, maar ook die binnen sectoren. Luchtvaartmaatschappijen, mediabedrijven, bierbrouwers en banken hebben soms een hoge rating, soms een lage. Dat zou een rol moeten spelen bij hun concurrentievermogen op de arbeidsmarkt.

Gebruik
Pensioenfondsen kunnen de rating en de achterliggende analyses gebruiken in hun communicaties om deelnemersvertrouwen te vergroten, voor voorlichting of om bepaalde keuzes in de regeling toe te lichten. Hetzelfde geldt voor werkgevers. De toekomst van de verplichtstelling is een politiek thema geworden en verzekeraars kunnen hun marketingapparaten snel in stelling brengen. Daarom moeten vooruitkijkende fondsen leren denken en communiceren in meer promotionele termen. Ratings helpen hierbij. Advieskosten kunnen bespaard worden en inspiratie kan worden opgedaan voor aanpassingen aan de regeling.

Met deze rating is een stap gemaakt naar een nieuwe, modernere kijk op pensioenregelingen. Dat project is uiteraard nog niet af. Premies kunnen er op een systematische manier bij betrokken worden, het oordeel kan getoetst worden aan de eigenschappen van specifieke deelnemersbestanden of individuele deelnemers en voorzieningen buiten de pensioenregeling om kunnen nog aan de ratings gekoppeld worden. De bal ligt nu bij fondsbestuurders om dit te omarmen en mogelijk te maken.


Reactie op artikel TPRA Rapport
Rating pensioenregelingen

Interessant om te zien dat een poging is ondernomen om de pensioenregelingen in Nederland te voorzien van een rating. Wel jammer dat er geen check is gedaan op de juistheid en volledigheid van de informatie die hiervoor is gebruikt. Daarnaast is het spijtig dat het rapport alleen tegen betaling beschikbaar is. Het zou interessant zijn om te zien op welke wijze de verschillende onderdelen van de 198 pensioenregelingen worden beoordeeld en gewogen in het eindoordeel. Ik ben ook erg benieuwd naar de rating van de nieuwe pensioencontracten, waarover nog volop wordt gediscussieerd.

Mariëtte Simons, onafhankelijk pensioenprofessional