Fintech-ontwikkelingen gaan razendsnel

Uitgave: Pensioen Bestuur & Management (PBM) nummer 2 2018

Drs. Twan van Erp AAG , Hoofd Strategisch Portefeuille Advies, Achmea Investment Management Rubriek: Trends en strategie
Geplaatst op 02-05-2018
Fintech-ontwikkelingen gaan razendsnel Technologie staat centraal in de grote veranderingen die gaande zijn in onze samenleving. Ook binnen de pensioensector zien we dat technologische veranderingen in snel tempo het landschap veranderen. Deze bijdrage gaat in op een recente publicatie van OECD: “Technology and Pensions, the potential for Fintech to transform the way pensions operate and how governments are supporting its development”.

Het rapport maakt onderdeel uit van het project OECD Going Digital, dat als doel heeft om beleidsbepalers handreikingen te geven in een meer datagedreven en digitale wereld. De OECD-rapportage is feitelijk een verslag van een rondetafelgesprek van de ‘Task Force on Financial Consumer Protection’ uit maart 2017. Daarin spraken vertegenwoordigers van pensioendienstverleners en overheden met elkaar.

Fintech biedt mogelijkheden
Het aardige van dit rapport is dat het zowel ingaat op de kansen die geboden worden door alle Fintech-ontwikkelingen, als de potentiële risico’s voor consumenten en pensioenuitvoerders. De rol die overheden bij Fintechontwikkelingen kunnen spelen neemt een centrale plaats in. Het rapport gaat in op situaties van verschillende landen en benoemt verschillende voorbeelden. Opvallend daarin vind ik dat Nederland op onderdelen kan leren van Fintech-ontwikkelingen op pensioengebied uit het buitenland en met name kan leren van de manier waarop overheden daarbij ondersteunen. Zo worden er voorbeelden gegeven van Australische en Zweedse pensioenregisters met rijkere functionaliteiten dan het Nederlandse Pensioenregister. Ook wordt ingegaan op blockchain-initiatieven en roboadviesmogelijkheden die interessant zijn voor de Nederlandse markt.

Fintech-ontwikkelingen gaan razendsnel en een groot aantal technologische vernieuwingen heeft zijn weg naar de pensioensector allang gevonden. Zo zijn er talrijke applicaties die ervoor zorgen dat communicatie met deelnemers effectiever verloopt, maar ook dat de toegankelijkheid tot pensioensparen wordt vereenvoudigd. Robo-advies zorgt ervoor dat vragen van consumenten en deelnemers op elk moment kunnen worden beantwoord. Dergelijke technieken kunnen goed ingezet worden als beslissingsondersteuning bij talrijke keuzes die deelnemers moeten maken. Daarnaast zorgt Fintech ervoor dat operationele processen van pensioenuitvoerders efficiënter verlopen en dat het veel eenvoudiger is geworden om snel grote hoeveelheden data te kunnen analyseren en beoordelen. Zo kunnen compliance-monitoring en risicomanagementprocessen beter worden gestructureerd. Op het gebied van vermogensbeheer kan geprofiteerd worden van vereenvoudigde uitvoering van transacties en kunnen beleggingsportefeuilles van deelnemers (in DC) geautomatiseerd worden geconstrueerd.

Het rapport volstaat met het benoemen van een aantal interessante voorbeelden zonder ze echt uit te diepen. Een interessante mogelijkheid die met de opkomst van nieuwe technologie snel dichterbij komt, is de handel in financiële producten zonder tussenkomst van tussenpersonen. Peer-to-peer lending is daarbij een aansprekend voorbeeld. Verwacht geen volledig overzicht van alle huidige ontwikkelingen, daarvoor is het een te globaal rapport.

Risico’s Fintech
Opkomst van nieuwe technologie brengt ook een aantal risico’s met zich mee. Zo raakt het rapport aan de potentie van Fintech om disruptieve veranderingen teweeg te brengen op het terrein van financiële dienstverlening. Nieuwe spelers zullen met nieuwe technieken de markt betreden. Deze nieuwe spelers zijn mogelijk niet gereguleerd. Overheden moeten scherp in het oog houden welke waarde wordt gecreëerd en hoe potentiële risico’s worden behandeld. Telkens zal een nauwe lijn moeten worden bewaakt tussen bestaande regulering van huidige marktpartijen en de belangen van introductie van nieuwe technologieën en marktspelers.
Een ander risico ligt in het vermogen van alle consumenten om gelijke tred te houden met Fintech-ontwikkelingen. Niet alle consumenten zijn in staat om de verdergaande digitalisering te kunnen absorberen. Er dient aandacht te zijn voor het risico dat groepen deelnemers buitengesloten worden. Dataprivacy en dataveiligheid zijn belangrijke en grote thema’s in een data gedreven wereld. Denk alleen maar aan de grote uitdaging op het gebruik van cloud computing, waarbij dataopslag mogelijk buiten bereik van lokaal toezicht valt.

Regulatory sandboxes
De regulering van Fintech dient een balans te vinden tussen enerzijds het aanmoedigen om nieuwe technieken in gebruik te nemen, zodat consumenten kunnen profiteren van de opbrengst ervan. Daarnaast moeten we de ogen niet sluiten voor mogelijk gebrekkige regulering van deze nieuwe ontwikkelingen.
Wanneer nieuwe spelers en technieken de markt betreden is het telkens de vraag onder welk toezicht deze te plaatsen en of huidige wet- en regelgeving nog wel volstaat. Het rapport laat een aantal waardevolle ontwikkelingen zien waarin overheden een goede en stimulerende rol spelen. In verschillende Westerse en Aziatische landen zijn er door de overheid gesponsorde programma’s opgezet met als doel innovatie te stimuleren. Belangrijke inzet daarbij is dat bescherming van consumenten in financiële zin is geborgd en dat risico’s zijn gemitigeerd.
Er worden daarom in verschillende landen ‘hackathons’ georganiseerd. Dat is een Fintechcompetitie waarin in korte tijd een grote groep ontwikkelaars samen werken aan nieuwe Fintech-ontwikkelingen. Veelal worden deze programma’s ondersteund vanuit de industrie, maar in sommige landen ook vanuit de overheid. Een tweede voorbeeld is de opzet van zogenaamde ‘regulatory sandboxes’. Verschillende landen, waaronder Nederland, hebben zo’n aanpak geïmplementeerd. Een nieuwe ontwikkeling vindt zijn weg naar de markt in een min of meer gecontroleerde omgeving. Om snelheid naar de markt te behouden geldt bijvoorbeeld tijdelijk een verlichte vergunningplicht of hoeft de innovatie nog niet aan alle wettelijke eisen te voldoen. Consumenten maken kennis met de innovatie en de overheid ziet erop toe dat er geen vervelende bijeffecten ontstaan als gevolg van de tijdelijke ontheffing. Aardig daarbij is dat deze aanpak ook potentiële verbeteringen signaleert in het geldende wettelijke kader. Doordat deze situatie van tijdelijke aard is en goed wordt gemonitord kunnen consumentenrisico’s effectief worden beheerst. Deze aanpak is met name effectief bij innovatieve businessmodellen waarvoor feitelijk nog geen precedent bestaat.
Om expansie te stimuleren gaan overheden nog verder. Zo heeft de FCA (Financial Conduct Authority, UK) bilaterale afspraken gemaakt met een aantal andere landen. Onder het juridisch kader in het eigen land kunnen Fintechbedrijven hun ideeën testen op deze nieuwe markten, waarmee de afspraken zijn gemaakt.

Overheden kunnen ondersteunen
Het rapport sluit af met een aantal uitdagingen voor een succesvolle ondersteuning door overheden die door de deelnemers aan de ronde tafel zijn geadresseerd. een eerste is de rechtvaardiging van een ondersteuningsprogramma door de overheid. Veelal wordt hier genoemd ‘aanmoedigen van effi ciënte marktwerking’, maar een vorm van consumentenbescherming is feitelijk al een goed motief. een tweede uitdaging vormt de werking van de genoemde ‘sandboxes’. Er moet een balans gevonden worden tussen testen van nieuwe ideeën zonder dat essentiële eisen vanuit de wet- en regelgeving terzijde worden geschoven. Heldere en ondersteunende regelgeving is natuurlijk de ultieme wens, maar ook net zo lastig te realiseren. Denk daarbij eens aan de opkomst van blockchain-technologie en het gebruik van cryptovaluta. Een laatste aanbeveling ziet op de beperkte capaciteit vanuit overheden om deze technologische vernieuwing te kunnen faciliteren. De ontwikkelingen gaan in zo’n rap tempo dat het welhaast onmogelijk is om een wettelijk kader daar gelijke tred mee te laten houden. Zeker waar het gaat om financiële bescherming van consumenten en vertrouwen in financiële instituten kunnen kaders niet lichtvaardig worden verschoven.

Tot slot
Het OECD-rapport is vooral een oproep aan overheden voor betere facilitering van Fintech-ontwikkelingen en de uitdagingen voor ondersteunende wetgeving. Pensioenfondsen en uitvoerders doen er goed aan om voldoende aandacht en middelen te besteden aan de razendsnelle technologische ontwikkelingen. Juist in deze tijd van voortdurende kostendruk is dat van groot belang. Het is verstandig om de mogelijkheden van de blockchain in vroegtijdig stadium te onderzoeken, zoals APG en PGGM al lieten weten. Zou het denkbaar zijn dat bedrijven als Amazon de pensioenmarkt in Nederland betreden? Ik kan me er nog geen voorstelling van maken, maar ik weet wel dat technologie veel industrieën ingrijpender heeft veranderd dan we ons konden voorstellen. Laat ik afsluiten met een oproep aan de pensioensector en overheid om elkaar nadrukkelijker op te zoeken en samen te onderzoeken waar we technologische ontwikkeling in de pensioensector kunnen stimuleren.