Over de polder, de open zee en veilige havens

Uitgave: Pensioen Bestuur & Management (PBM) nummer 4 2020

Drs. Gerard van ’t Hoff AAG, bestuurslid KPS
Rubriek: Beleid
Geplaatst op 26-11-2020

Over de polder, de open zee en veilige havens
In ons land van polders en dijken in de strijd tegen het water is de analogie met de pensioenpolder en de strijd tegen armoede bij ouderdom al vaker gemaakt. Bij beide is het duidelijk dat de huidige voorzieningen en methodes niet toekomstbestendig zijn i

Menselijk ingrijpen op de rentestand heeft ervoor gezorgd dat de verplichtingen zijn opgepompt. Door de overstroomde dijken zijn de pensioenschepen vast komen te liggen in de polders. Onduidelijk is welke deel van de lading aan de verschillende deelnemers toebehoort. Dit zorgt voor een splijtzwam tussen generaties. De zoektocht naar een toekomstbestendig stelsel, dat geschikt is voor de generaties en omstandigheden van de 21ste eeuw, was daarom ook een zoektocht naar een systeem voor Prettige Oud LevensDagen Exclusief Rekenrente. Ofwel een POLDER-systeem! De nieuwe pensioenpolder heeft echter een collectieve en een individuele variant.

De collectieve variant van het nieuwe pensioenstelsel is complex. Zie het als een herbouwd pensioenschip, net van de werf. Vraag is of dit nieuwe schip voldoende vertrouwen geeft om de lading op over te dragen. De nieuwe schepen zijn uiteindelijk net zo wendbaar als de huidige en het aantal veilige havens om aan te meren is beperkt. Bij het laden en lossen zal in ieder geval toch weer met argusogen worden gekeken in welke container of reddingssloep de eigen bijdrage belandt en hoe die - inclusief rendement - kan worden teruggevonden. De lading kan onderweg ook over de containers en de reddingssloepen herverdeeld worden. Dat komt de transparantie en uitlegbaarheid niet ten goede. Aan de uitleg moet tijd en energie worden besteed. De deelnemer heeft inspraak, maar zit niet zelf aan het roer.
De individuele variant is transparanter en biedt naast defaults ook opties om deelnemers zelf meer regie te geven over de opbouw en de uitkering van zijn of haar pensioen. In boottermen: mensen stappen in een standaard schip of kiezen zelf een vaartuig en nemen daarbij meer of minder risico. De jonge deelnemer is snel en wendbaar en vliegt met een catamaran over de pieken en dalen van de golven. Met het stijgen van de leeftijd wordt de overstap gemaakt naar schepen die ook bij zwaar weer stabieler op koers blijven. Met slimme en toegankelijke navigatiesoftware kan iedereen zijn eigen koers varen. Het individuele pensioenvermogen is in de actieve periode zichtbaar en veilig opgeslagen in ‘the cloud’ en hangt als het ware boven de zee.
De eindbestemming is onbepaald. Er zijn stranden waar pensionado’s van hun welverdiende rust kunnen genieten. Maar ook havens, waar meer gebeurt en de omstandigheden nog invloed hebben op de hoogte van het pensioen.

De totstandkoming van het Pensioenakkoord is de start van een meerjarig traject van voorbereiden, uitwerken, uitvoeren en borgen van de verandering. Vanuit de pensioensector voeren we de discussies doorgaans vanuit techniek, wetenschap en inhoud. Dit is niet voldoende om het vertrouwen van de burgers terug te winnen. Hiervoor zijn - naast actuele inhoudelijke kennis - openheid, belangstelling, inlevingsvermogen, implementatiekracht en vooral ook communicatie en interactie vanuit de behoeftes en de belevingswereld van de gebruiker nodig. Het gebruik van metaforen kan nieuwe inzichten geven en helpen bij het maken van passende keuzes en communicatie.